Agro-functioneel of biodivers: welk kruidenrijk grasland past bij jouw bedrijf?

Agro-functioneel of biodivers: welk kruidenrijk grasland past bij jouw bedrijf?

Kruidenrijk grasland is geen eenduidig begrip. Onder die paraplu vallen twee heel verschillende typen grasland, met elk een eigen doel, opbrengst en beheer. Wie vooraf weet welk type bij zijn bedrijf past, kiest het juiste mengsel en voorkomt teleurstelling.

Grof gezegd zijn er twee hoofdtypen:

  • Agro-functioneel kruidenhoudend grasland: productief grasland met grassen, klavers en een handvol voederkruiden. Hoofddoel is ruwvoer van eigen land.
  • Biodivers kruidenrijk grasland: een soortenrijk mozaïek van inheemse grassen en kruiden. Hoofddoel is biodiversiteit, met structuurrijk hooi als bijproduct.

Dit onderscheid wordt ook gemaakt in de factsheet Kruidenrijk grasland van BoerenNatuur, de koepel van agrarische collectieven, en in de veldgids van Wim Schippers. In dit artikel zetten we de verschillen op een rij en helpen we je kiezen.

Type 1: agro-functioneel kruidenhoudend grasland

Dit is kruidenrijk grasland voor de productieve melkveehouderij. De basis blijft een sterk grasbestand, vaak met Engels raaigras, aangevuld met klavers en voederkruiden zoals cichorei, smalle weegbree, karwij en wilde peen.

Wat levert het op?

  • Een drogestofopbrengst die vergelijkbaar is met gangbaar grasland, ruim boven de 10 ton ds per hectare.
  • Eiwit van eigen land via klavers en luzerne, die met hun wortelknolletjes stikstof uit de lucht binden.
  • Diepwortelende kruiden zoals cichorei en rode klaver die beter tegen droogte kunnen en de bodemstructuur verbeteren.
  • Meer mineralen en sporenelementen in het rantsoen dan bij puur raaigras.

Waar moet je op letten?

  • Minder stikstof nodig: een deel van de kunstmest wordt vervangen door klaver. Te veel stikstof drukt klavers en kruiden juist weg.
  • Niet te kort maaien of afgrazen, anders verdwijnen de kruiden.
  • Kruiden houden het niet eeuwig vol in een productieve zode. Reken erop dat je na een aantal jaar opnieuw moet doorzaaien.
  • Chemische onkruidbestrijding volvelds is niet meer mogelijk, alleen pleksgewijs.

Dit type past bij de boer die productie wil behouden en tegelijk minder kunstmest, meer eigen eiwit en een robuustere zode zoekt.

Type 2: biodivers kruidenrijk grasland

Dit is het bloemrijke grasland zoals het vroeger op veel boerenbedrijven lag. Een mozaïek van vaak 15 tot 25 soorten grassen en kruiden per proefvlak van 5 bij 5 meter, kleurrijk vanaf mei. De zaden zijn bij voorkeur van inheemse, autochtone herkomst.

Wat levert het op?

  • Veel meer biodiversiteit: insecten, weidevogels, bodemleven.
  • Structuurrijk ruwvoer (vooral hooi) met veel mineralen, goed voor de pensgezondheid.
  • Een lagere opbrengst, in de orde van 3 tot 7 ton ds per hectare, met een lagere voederwaarde dan productief grasland.

Waar moet je op letten?

  • Dit type ontwikkel je niet in één seizoen. Een voedselrijk perceel moet eerst verschralen: een paar jaar maaien en afvoeren, weinig of geen mest. Op zand gaat dat sneller dan op klei of veen.
  • Bemesting blijft beperkt tot af en toe ruige stalmest.
  • Het past vooral in het rantsoen van jongvee, droge koeien, zoogkoeien, paarden en schapen, of als aanvulling bij melkkoeien.
  • Er zijn vaak koppelingen met agrarisch natuurbeheer (ANLb) en weidevogelbeheer. Overleg daarvoor met je agrarisch collectief, want de voorwaarden verschillen per regio en per jaar.

Dit type past bij de boer, het landgoed of de particulier die biodiversiteit voorop zet en genoegen neemt met minder opbrengst.

De verschillen op een rij

De grootste verschillen zitten in opbrengst, bemesting en tijd tot resultaat. De cijfers hieronder zijn indicaties op basis van inschattingen van deskundigen, geen garanties voor jouw perceel.

Agro-functioneel kruidenhoudend Biodivers kruidenrijk
Hoofddoel Ruwvoer, eigen eiwit, bodem Biodiversiteit, structuurrijk hooi
Soorten Enkele grassen, klavers, 4 tot 8 voederkruiden 15 tot 25 soorten per 25 m²
Opbrengst (indicatie) Meer dan 10 ton ds/ha 3 tot 7 ton ds/ha
Voederwaarde Hoog, vergelijkbaar met raaigras Lager, wel veel structuur en mineralen
Bemesting Organisch, beperkt of geen kunstmest Geen of af en toe ruige stalmest
Tijd tot resultaat Vanaf het eerste jaar Meerdere jaren verschralen en ontwikkelen
Past bij Melkvee, maaien en weiden Jongvee, droge koeien, paarden, schapen, natuurbeheer
Zaad Veredelde rassen en voederkruiden Inheems, autochtoon zaad

Het is niet altijd zwart-wit. Veel bedrijven combineren beide: productief kruidenhoudend grasland op de huiskavel en een biodivers perceel of een kruidenrijke rand op de wat verder gelegen of nattere stukken.

Keuzehulp: welk type past bij jou?

Twee vragen bepalen de aanpak: wat is je hoofddoel, en wat ligt er nu op het perceel?

Oud kruidenrijk grasland is in beide gevallen waardevol: dat scheur je niet. Bij productie als hoofddoel kies je een agro-functioneel mengsel, bij biodiversiteit inheems zaad en geduld.

Praktische tips voor inzaaien en beheer

  • Scheur geen oud grasland. Grasland dat ouder is dan 20 jaar, en veengrond, liever niet ploegen. Je verliest bodemstructuur, bodemleven en organische stof. Kies dan voor doorzaaien.
  • Doorzaaien vraagt voorbereiding. In een dichte zode concurreren de bestaande grassen het jonge zaad weg. Graas of maai eerst kort en open de zode met een wiedeg of schijveneg.
  • Rode of witte klaver? Bij percelen die je alleen maait werkt rode klaver het best, bij beweiden witte klaver.
  • Zaai bij voorkeur in augustus of september. De grond is warm en vochtig, en de onkruiddruk is lager dan in het voorjaar.
  • Ondiep zaaien en aanrollen. Kruiden- en klaverzaad is fijn: 0 tot 1 cm diep, daarna aanrollen.
  • Niet te kort maaien. Houd minimaal 7 cm aan bij productief kruidenrijk grasland, zodat klavers en kruiden overeind blijven.
  • Kijk na een paar jaar opnieuw. In productief grasland nemen grassen het op termijn weer over. Plan na enkele jaren een doorzaai om het kruidenaandeel op peil te houden.

Welke mengsels passen bij welk type?

Agro-functioneel kruidenhoudend, nieuw inzaaien

Agro-functioneel, bestaand grasland doorzaaien

Biodivers kruidenrijk

  • Grutto mengsel: 26 inheemse soorten, voor weidevogelbeheer
  • Graasweidemengsel van MediGran: extensieve weide voor paard, koe en schaap
  • De Bolderik bloemrijke weidemengsels per grondsoort (klei, veen, zand): alleen bloemen, combineren met graszaad

Twijfel je welk type of mengsel bij jouw perceel past? Mail ons je grondsoort, oppervlakte en gebruik (maaien, weiden, welke dieren) via info@kruidenrijkgrasland.nl, dan krijg je een concreet advies.

Bronnen

Terug naar blog